Απόθεμα ασφαλείας: τι είναι και πώς υπολογίζεται
Το προϊόν που πουλάει καλύτερα τελειώνει δύο μέρες πριν φτάσει η νέα παραγγελία. Ο προμηθευτής δεν άργησε πολύ, τρεις μέρες όλες κι όλες, αλλά εκείνη την εβδομάδα έτυχε να πουλήσετε και λίγο παραπάνω από το συνηθισμένο. Δύο μικρές αποκλίσεις μαζί, και το ράφι άδειασε. Στο eshop το προϊόν έγραφε «Εξαντλημένο» για δύο μέρες, και οι πελάτες που το ήθελαν ψώνισαν αλλού.
Αυτό το κενό καλύπτει το απόθεμα ασφαλείας: επιπλέον τεμάχια που κρατάτε πάνω από τις αναμενόμενες πωλήσεις, για να μη μείνετε χωρίς εμπόρευμα αν ξεφύγει η ζήτηση ή η παράδοση. Στην πράξη λέγεται και «ελάχιστο απόθεμα» ή «στοκ ασφαλείας» (στα αγγλικά safety stock). Μαζί με τις πωλήσεις που περιμένετε μέχρι να έρθει το εμπόρευμα, σχηματίζει το σημείο αναπαραγγελίας: το επίπεδο αποθέματος στο οποίο πρέπει να φύγει η επόμενη παραγγελία.
Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε τρεις τρόπους υπολογισμού, πότε ταιριάζει ο καθένας, ένα παράδειγμα με νούμερα καταστήματος και τα λάθη που φουσκώνουν ή αδειάζουν την αποθήκη. Αν δεν θέλετε να κάνετε τον λογαριασμό με το χέρι για κάθε κωδικό, μπορεί να τον κάνει κάθε νύχτα η πρόβλεψη ζήτησης για WooCommerce του DemandPilot, από τις δικές σας πωλήσεις.
Γιατί χρειάζεστε απόθεμα ασφαλείας
Κάθε φορά που παραγγέλνετε, στοιχηματίζετε σε δύο αριθμούς: πόσα θα πουλήσετε μέχρι να έρθει το εμπόρευμα και πόσες μέρες θα κάνει να έρθει. Κανένας από τους δύο δεν βγαίνει ακριβώς.
- Η ζήτηση κυμαίνεται. Ένα προϊόν που πουλά κατά μέσο όρο 4 τεμάχια τη μέρα, κάποιες μέρες πουλά 1 και κάποιες 8.
- Ο χρόνος παράδοσης κυμαίνεται. Ο προμηθευτής που λέει «10 μέρες» φέρνει άλλοτε σε 8 και άλλοτε σε 14, ειδικά σε περιόδους αιχμής ή όταν κλείνει για διακοπές.
Αν παραγγέλνετε ακριβώς όσα λέει ο μέσος όρος, θα μένετε χωρίς απόθεμα περίπου στις μισές παραγγελίες: κάθε φορά που η πραγματικότητα πέφτει πάνω από τον μέσο όρο. Το απόθεμα ασφαλείας είναι το μαξιλάρι για αυτές τις φορές. Δεν είναι δωρεάν, γιατί κάθε τεμάχιο στο ράφι είναι χρήματα που δεν δουλεύουν αλλού. Γι' αυτό ο υπολογισμός έχει σημασία.
Πώς υπολογίζεται το απόθεμα ασφαλείας: τρεις τρόποι
1. Ο απλός τύπος: χειρότερο μείον μέσο
Απόθεμα ασφαλείας = (μέγιστη ημερήσια πώληση × μέγιστος χρόνος παράδοσης) − (μέση ημερήσια πώληση × μέσος χρόνος παράδοσης)
Παίρνετε το χειρότερο σενάριο, δηλαδή την καλύτερη μέρα πωλήσεων να επαναλαμβάνεται κάθε μέρα μέχρι την πιο αργή παράδοση που έχετε δει, και αφαιρείτε το κανονικό. Βγαίνει εύκολα με τα νούμερα της τελευταίας χρονιάς. Το μειονέκτημα είναι ότι υποθέτει πως όλα πάνε στραβά ταυτόχρονα, οπότε συνήθως δίνει πολύ περισσότερο απόθεμα από όσο χρειάζεται. Και μια μέρα-ρεκόρ, π.χ. από μια προσφορά, το φουσκώνει μόνιμα.
2. Ο στατιστικός τύπος: Z × σ × √L
Απόθεμα ασφαλείας = Z × σ × √L
- Z είναι ο συντελεστής του επιπέδου εξυπηρέτησης που θέλετε (πίνακας παρακάτω).
- σ είναι η τυπική απόκλιση των ημερήσιων πωλήσεων: πόσο «χορεύουν» οι πωλήσεις γύρω από τον μέσο όρο. Στο Excel βγαίνει με
=STDEV.S(B2:B91)πάνω σε 90 μέρες πωλήσεων. - L είναι ο χρόνος παράδοσης σε μέρες. Η ρίζα μπαίνει επειδή οι καλές και οι κακές μέρες εν μέρει αλληλοαναιρούνται: σε 9 μέρες η αβεβαιότητα δεν είναι 9 φορές η ημερήσια, αλλά √9 = 3 φορές.
Επίπεδο εξυπηρέτησης 95% σημαίνει ότι σε περίπου 95 από τις 100 παραγγελίες το απόθεμα δεν θα τελειώσει πριν φτάσει το εμπόρευμα.
| Επίπεδο εξυπηρέτησης | Z |
|---|---|
| 80% | 0,84 |
| 85% | 1,04 |
| 90% | 1,28 |
| 95% | 1,645 |
| 98% | 2,05 |
| 99% | 2,33 |
Στο Excel ο συντελεστής βγαίνει με =NORM.S.INV(0,95). Αν ο χρόνος παράδοσης κυμαίνεται πολύ, υπάρχει και η πλήρης μορφή, που προσθέτει τη διακύμανση της παράδοσης:
Απόθεμα ασφαλείας = Z × √(L × σ² + d² × σL²)
όπου d η μέση ημερήσια πώληση και σL η τυπική απόκλιση του χρόνου παράδοσης σε μέρες.
3. Μέρες κάλυψης
Απόθεμα ασφαλείας = μέση ημερήσια πώληση × επιπλέον μέρες
Ο πιο πρακτικός τρόπος: αποφασίζετε ότι θέλετε, π.χ., 3 μέρες «αέρα» για κάθε κωδικό ενός προμηθευτή. Δεν απαιτεί στατιστική και εξηγείται εύκολα στην ομάδα. Μια παραλλαγή είναι το ποσοστό, π.χ. 20% πάνω στις αναμενόμενες πωλήσεις της περιόδου. Και οι δύο όμως δεν ξεχωρίζουν τους σταθερούς κωδικούς από τους απρόβλεπτους: δύο προϊόντα με τον ίδιο μέσο όρο παίρνουν το ίδιο απόθεμα, ακόμη κι αν το ένα πουλά σταθερά κάθε μέρα και το άλλο σε ξεσπάσματα.
Παράδειγμα: ένας κωδικός, τέσσερις απαντήσεις
Παράδειγμα (τα νούμερα είναι ενδεικτικά). Ένας φορτιστής αυτοκινήτου με κόστος 6,50 € το τεμάχιο:
- πουλά κατά μέσο όρο 4 τεμάχια τη μέρα, με τυπική απόκλιση 2 τεμάχια· η καλύτερη μέρα του τελευταίου χρόνου είχε 8·
- ο προμηθευτής φέρνει κατά μέσο όρο σε 9 μέρες, με τυπική απόκλιση 2 μέρες· η πιο αργή παράδοση ήταν 12 μέρες·
- θέλετε επίπεδο εξυπηρέτησης 95%, άρα Z = 1,645.
| Τρόπος | Λογαριασμός | Απόθεμα ασφαλείας | Αξία στο κόστος |
|---|---|---|---|
| Χειρότερο μείον μέσο | 8 × 12 − 4 × 9 = 96 − 36 | 60 τεμάχια | 390,00 € |
| Z × σ × √L | 1,645 × 2 × √9 = 1,645 × 2 × 3 = 9,87 | 10 τεμάχια | 65,00 € |
| Πλήρης μορφή | 1,645 × √(9 × 2² + 4² × 2²) = 1,645 × √100 = 16,45 | 17 τεμάχια | 110,50 € |
| Μέρες κάλυψης (3 μέρες) | 4 × 3 | 12 τεμάχια | 78,00 € |
Τι δείχνει ο πίνακας:
- Ο απλός τύπος δίνει έξι φορές περισσότερο απόθεμα από τον στατιστικό, 60 έναντι 10 τεμαχίων. Σε 200 κωδικούς με παρόμοια νούμερα, η διαφορά είναι 200 × 325,00 € = 65.000,00 € δεσμευμένα στο ράφι.
- Ένας ασταθής προμηθευτής μπορεί να μετράει περισσότερο από τη ζήτηση. Μόλις μπει η διακύμανση της παράδοσης, τα 10 τεμάχια γίνονται 17.
- Τα τελευταία ποσοστά εξυπηρέτησης είναι τα πιο ακριβά. Στο 90% (Z = 1,28) χρειάζεστε 8 τεμάχια, στο 95% 10 και στο 99% (Z = 2,33) 14. Οι πέντε ποσοστιαίες μονάδες από το 90% στο 95% θέλουν 2 τεμάχια ακόμη· οι τέσσερις από το 95% στο 99% θέλουν 4.
Ποιον τρόπο να διαλέξετε
- Λίγοι κωδικοί και σταθεροί προμηθευτές: μέρες κάλυψης ή ποσοστό. Απλό, και η ομάδα καταλαβαίνει τι σημαίνει.
- Κωδικοί που πουλάνε σχεδόν κάθε μέρα, με ιστορικό: ο στατιστικός τύπος, με υψηλότερο επίπεδο για τα προϊόντα που φέρνουν τα περισσότερα έσοδα και χαμηλότερο για τα υπόλοιπα.
- Προμηθευτής που αργεί απρόβλεπτα: η πλήρης μορφή, ή απλώς επιπλέον μέρες μόνο για αυτόν τον προμηθευτή.
- Χειρότερο μείον μέσο: μόνο για λίγους κρίσιμους κωδικούς που δεν επιτρέπεται να λείψουν.
- Προϊόντα που πουλάνε ένα-δύο τεμάχια τον μήνα: εκεί οι τύποι με την τυπική απόκλιση δεν δουλεύουν καλά. Ένα σταθερό ελάχιστο, ένα ή δύο τεμάχια στο ράφι, είναι πιο τίμια λύση.
Τα συνηθισμένα λάθη
Οι μέρες χωρίς απόθεμα μετράνε σαν μηδενικές πωλήσεις
Αν ένας κωδικός ήταν εξαντλημένος 10 από τις 30 μέρες, τα μηδενικά εκείνων των ημερών δεν δείχνουν ζήτηση· δείχνουν άδειο ράφι. Αν τα μετρήσετε, ο μέσος όρος πέφτει, οπότε παραγγέλνετε λιγότερα, και η τυπική απόκλιση φουσκώνει, οπότε το απόθεμα ασφαλείας ανεβαίνει χωρίς λόγο. Μετράτε μόνο τις μέρες που υπήρχε απόθεμα.
Ίδιος κανόνας για όλους τους κωδικούς
Ένα 95% για όλα σημαίνει ότι ένα αξεσουάρ που πουλιέται δύο φορές τον μήνα κρατά αναλογικά τόσο «αέρα» όσο το πιο δυνατό σας προϊόν. Χωρίστε τους κωδικούς σε ομάδες ανάλογα με τα έσοδα που φέρνουν και δώστε σε κάθε ομάδα δικό της επίπεδο.
Οι γιορτές μπαίνουν στο απόθεμα ασφαλείας
Το απόθεμα ασφαλείας είναι για το απρόβλεπτο. Η Black Friday, τα Χριστούγεννα, οι εκπτώσεις και το Πάσχα είναι προβλέψιμα: ανεβάζουν την πρόβλεψη της περιόδου, όχι το μαξιλάρι. Αν φουσκώσετε το απόθεμα ασφαλείας για τον Δεκέμβριο, θα το κουβαλάτε και τον Ιανουάριο.
Ο χρόνος παράδοσης μετριέται ως το τιμολόγιο
Ο χρόνος που μετράει είναι από τη μέρα που αποφασίζετε να παραγγείλετε μέχρι τη μέρα που το προϊόν είναι ξανά διαθέσιμο στο eshop: προετοιμασία της παραγγελίας, εκτέλεση από τον προμηθευτή, μεταφορά, παραλαβή, καταχώριση. Οι δύο μέρες παραλαβής που ξεχνάτε τρώγονται από το απόθεμα ασφαλείας.
Υπολογισμός μία φορά και ποτέ ξανά
Οι πωλήσεις αλλάζουν και οι προμηθευτές επίσης. Το απόθεμα ασφαλείας που βγάλατε τον περασμένο Μάρτιο σήμερα μάλλον ή δεν φτάνει ή περισσεύει. Ξαναϋπολογίστε το τακτικά και κάθε φορά που αλλάζουν οι όροι ενός προμηθευτή.
Πώς το ρυθμίζετε στο DemandPilot
Το DemandPilot διαβάζει τον κατάλογο, τις παραγγελίες και το απόθεμα του WooCommerce σας με κλειδί REST μόνο για ανάγνωση. Δεν εγκαθίσταται τίποτα στο WordPress και δεν αλλάζει ποτέ το απόθεμα του eshop. Κάθε νύχτα μετρά τον ρυθμό πώλησης κάθε κωδικού μόνο στις μέρες που είχε απόθεμα, οπότε το πρώτο λάθος της λίστας δεν γίνεται. Προβλέπει τις πωλήσεις για τον χρόνο παράδοσης του προμηθευτή συν τις μέρες αποθέματος που θέλετε, και ό,τι θα λείπει στο τέλος αυτής της περιόδου γίνεται η προτεινόμενη ποσότητα.
Πάνω σε αυτή ορίζετε κανόνες πρόσθετου αποθέματος:
- ανά προμηθευτή, μάρκα ή κωδικό·
- προαιρετικά με ημερομηνίες, π.χ. μόνο για την περίοδο των γιορτών·
- με έναν από τέσσερις τρόπους: επιπλέον μέρες κάλυψης, ποσοστό, επίπεδο εξυπηρέτησης (Z × σ × √χρόνος παράδοσης) ή ελάχιστα τεμάχια.
Είναι δηλαδή οι πρακτικοί τρόποι αυτού του οδηγού ως ρύθμιση, αντί για τύπους σε ένα φύλλο. Κάθε πρωί βλέπετε τι να παραγγείλετε, πόσο και ως ποια μέρα («Παραγγελία έως»). Η τιμή ορίζεται ανά επιχείρηση, με προσφορά.
Συχνές ερωτήσεις
Τι επίπεδο εξυπηρέτησης να βάλω;
Δεν υπάρχει ένα σωστό για όλους. Συγκρίνετε δύο κόστη: τι χάνετε όταν λείπει ο κωδικός (το κέρδος της πώλησης και ίσως τον πελάτη) και τι σας κοστίζει ένα τεμάχιο που περισσεύει (δεσμευμένα χρήματα, χώρος, κίνδυνος να παλιώσει). Για τα προϊόντα που φέρνουν τα περισσότερα έσοδα, το 95% είναι συχνή αφετηρία· για τα υπόλοιπα, 85–90%. Το 99% κρατήστε το για όσα πραγματικά δεν πρέπει να λείψουν.
Χρειάζεται απόθεμα ασφαλείας σε προϊόντα που πουλάνε σπάνια;
Συνήθως αρκεί ένα σταθερό ελάχιστο, ένα ή δύο τεμάχια, ώστε το προϊόν να υπάρχει στο ράφι και να εμφανίζεται διαθέσιμο στο eshop. Οι τύποι με την τυπική απόκλιση θέλουν προϊόντα που πουλάνε σχεδόν κάθε μέρα.
Κάθε πότε να το ξαναϋπολογίζω;
Μία φορά τον μήνα είναι καλός ρυθμός για τους περισσότερους κωδικούς. Ξαναϋπολογίστε το επίσης όταν αλλάζει ο χρόνος παράδοσης ενός προμηθευτή και πριν από τις μεγάλες περιόδους, όπως ο Νοέμβριος και ο Δεκέμβριος.
Μπορώ να το υπολογίσω στο Excel;
Ναι. Βάζετε τις ημερήσιες πωλήσεις σε μια στήλη (μόνο τις μέρες με απόθεμα), βγάζετε το σ με =STDEV.S(), το Z με =NORM.S.INV() και εφαρμόζετε τον τύπο. Η δυσκολία δεν είναι ο τύπος· είναι να μένει ενημερωμένος για εκατοντάδες κωδικούς, με σωστές τις μέρες χωρίς απόθεμα.
Απόθεμα ασφαλείας και ελάχιστο απόθεμα είναι το ίδιο;
Στην καθημερινή γλώσσα συχνά ναι. Κάποιοι όμως λένε «ελάχιστο απόθεμα» το σημείο όπου ξαναπαραγγέλνουν, δηλαδή τις πωλήσεις μέχρι την παράδοση συν το απόθεμα ασφαλείας. Όταν το συζητάτε με την ομάδα ή με τον λογιστή, ξεκαθαρίστε ποιο από τα δύο εννοείτε.